Vaššicealkámušat ja vaššikriminalitehta

Vaššicealkámušat ja vaššikriminalitehta

Sámedikki mihttomearrin lea váikkuhit dásseárvvu ja hehttet vealaheami. Go galgat dáinna lihkostuvvat de leat mii sorjavaččat das ahte ovttaskas olbmot ja joavkkut sáhttet buktit oaiviliiddiset balu haga dahje gártamis gillát váššicealkámušaid ja/dahje vaššikriminalitehta. 

Cealkinfriijavuohta lea guovddáš demokráhtalaš vuoigatvuohta. Seammás diehtit mii ahte go olbmot čájehit oainnuideaset ja servet politihkalaš ságastallamiidda, de gártet sii gullat vaššicealkámušaid ja vearrámusat daguid ráŋggáštuslaga vuođul ja mii gohčoduvvo vašširihkkosin. Dás leat duođalaš váikkuhusat demokráhtalaš proseassaide ja ovttaskas olbmuide. 

Dásseárvo- ja vealahanáittardeaddji meroštallá ná mat leat vaššicealkámušat:

Hatytringer er nedverdigende, truende, trakasserende eller stigmatiserende ytringer som rammer individets eller en gruppes verdighet, anseelse og status i samfunnet ved hjelp av språklige og visuelle virkemidler som fremmer negative følelser, holdninger og oppfatninger basert på kjennetegn, som for eksempel etnisitet, religion, kjønn, nedsatt funksjonsevne, seksuell orientering, kjønnsuttrykk, kjønnsidentitet og alder.

Muhtun vaššicealkámušat lohkkojuvvojit vašširihkkosin danne go dat gullet Ráŋggáštuslága §185 vuollái vaššicealkámušaid birra dahje Ráŋggáštuslága §186 vuollái vealaheaddjii daguid birra. Dasa lassin sáhttet ollu eará ráŋggáštusdagut, nugo gorutrihkkun, áitagat ja lápmašuhttin árvvoštallojuvvot groava rihkkosin dalle go dat dahkkojuvvojit olbmo liikeivnni, nationála dahje etnihkalš vuolggasaji, oskku, homofiila dahje doaibmanávccahisvuođa geažil. Lobálaš vaššicealkámuš šaddá lobiheapmin dalle go ávžžuhuvvo čađahit veahkaválddi dahje áitojuvvo veahkaválddiin. 

Historjjálaččat lea sámiid ektui leamaš oaidnu ahte sii leat unnit árvvus ja dát lea vuođđun vaššái ja negatiiva kommentáraide. Dáruiduhttinpolitihkka lei mielde vealaheamen sámi identitehta ja kultuvrra. Digitála mediat leat addán vaššicealkámušaide ođđa ja stuorát saji. Sámi servodatdigaštallama báidnet ollu gerddiid vaššicealkámušat, ja leat áittan demokráhtalaš áŋgiruššamii ja cealkinfriijavuhtii sámi servodagas. 

Strategiijat:

  • Dál diehtit mii hui unnán vaššicealkámušaid ja vássirihkkosiid leavvama ja viidodaga birra sámiid ektui. Mii diehtit maiddái hui unnán vejolaš vaššicealkámušaid ja vašširihkkosiid birra sámi servodagas. Dárbu lea dutkat fáttá ja oažžut máhtu dan birra. 
  • Dárbbašuvvo ollislaš strategiija barggu várás dan suorggis. Barggus lea lunddolaš sadji ráđđehusa doaibmaplánas rasismma ja vealaheami vuostá etnihklašvuođa ja oskku vuođul.