Organiseren

Sámi parlamentáralaš ráđđi (SPR) ásahuvvui njukčamánu 2. b. 2000 Norgga ja Suoma beale Sámedikkiid bokte, ja Ruoŧa beale Sámediggi searvvai ovttasbargui cuoŋománu 25. b. 2002.

Sámi organisašuvnnat Ruošša bealde, ovddastuvvon Sámiráđi bokte, leat 2003 rájes leamaš bistevaš oasseváldit SPR:s. Sii servet dievasčoahkkimiidda sárdnun- ja evttohanvuoigatvuođain ja válljejit ieža iežaset áirasiid.

Parlamentáralaš ovttasbargu lea vuođđuduvvon sámedikkiid gaskasaš ovttasbargošiehtadussii, vuolláičállojuvvon guovvamánu 25. b. 2002, ja SPR bargoortnegii. Ulbmilin lea nannet ovttasbarggu áššiin mat gusket sámiide rastá riikarájiid, ja váikkuhit dasa ahte sámit sáhttet seailluhit ja ovddidit gielaset, kultuvrraset ja servodagaset sihke sierra riikkain ja oktan álbmogin.

SPR:s leat 21 parlamentarihkkára. Juohke sámediggi vállje vihtta ovddasteaddji áirasiid gaskkas njealji jagi áigodahkii. Válga dáhpáhuvvá vuosttaš dievasčoahkkimis maŋŋel sámediggeválgga. Dasa lassin oassálastet sámedikkiid čađaheaddji orgánaid jođiheaddjit ja okta lahttu juohke sámedikki stivrras dahje ráđis. Ruošša beale sámit oassálastet guovtti ovddasteaddji bokte maid sámi organisašuvnnat mat leat Sámiráđi miellahtut, válljejit.

Dievasčoahkkin lea ráđi bajimuš mearridanorgána. Beaivválaš jođiheami doaimmaha oktasašstivra mas leat guhtta áirasa, daid gaskkas sámedikkiid čađaheaddji orgánaid jođiheaddjit. SPR vállje golbma eará lahtu, ovtta juohke sámedikkis.

SPR vállje presideantta ja guokte várrepresideantta. Jođiheaddjidoaibma manná vuoruid mielde sámedikkiid gaskka. Norgga beale Sámedikkis lea presideantadoaibma ođđajagimánu 16. b. 2025 rájes.

SPR:s ii leat sierra bušeahtta ii ge čállingoddi. Ráđi bargu ruhtaduvvo sámedikkiid dábálaš bušeahttarámmaid siskkobealde. Čállingoddedoaibma čuovvu dan sámedikki mas lea presideantadoaibma.

Áŋgiruššansuorgi ja vuoruheamit

Sámi parlamentáralaš ráđđi (SPR) bargá áššiiguin mat gusket dahje sáhttet guoskat sápmelaččaide oktan álbmogin. Ráđđi galgá ovttastahttit oktasaš sámi áššiid politihkalaš meannudeami riikarájiid rastá, nannet sámedikkiid ovttasbarggu ja ovddastit Suoma, Norgga ja Ruoŧa sápmelaččaid davviriikkalaš ja riikkaidgaskasaš forain.

SPR mearrida doaibmaplána juohke dievasčoahkkima oktavuođas. Gustovaš doaibmaplána dohkkehuvvui ođđajagimánu 16. beaivvi 2025.

Loga SPR doaibmaplána, 21.09.23 rájes (PDF, 347 kB)

Dán áigodagas vuoruha SPR čuovvovaš surggiid:

• SPR organiserema ja ruhtadeami
• sámegiela, dainna ulbmiliin ahte sihkkarastit Giellagáldui bissovaš ruhtadeami
• viidáset barggu Davviriikkalaš sámekonvenšuvnnain
• oktiiordnet sámediggeválggaid Suomas, Norggas ja Ruoŧas
• identifiseret ja jávkadit rádjacakkiid mat ráddjejit ovttasbarggu sámi guovlluin
• rádjerasttildeaddji ovttasbarggu boraspirepolitihkas
• ON-proseassa čuovvoleami eamiálbmogiid oassálastima birra ON-vuogádagas
• nannet searvama ja váikkuhanfámu EU:s ja Davvirikkaid ráđis
• ovttasbarggu mánáidgárde- ja skuvlafálaldagaid hárrái rastá riikkarájáid
• oktasaš čuovvoleami duohtavuohta- ja seanadanproseassain mat gusket sápmelaččaide
• nannet sámi nuoraid searvama ja váikkuhanfámu valáštallamis
• buoret máhttu seksuála- ja sohkabeal unnitloguálbmogiid dili birra, ja iešsorbmema eastadeapmi

Oktasašstivra raportere doaibmaprográmma stáhtusa ja čuovvoleami birra juohke dievasčoahkkimis. Doaibmabijut čađahuvvojit sámedikkiid dálá hálddahuslaš resurssaid ja bušeahttarámmaid siskkobealde.

Stivra galgá dievasčoahkkimii raporteret mo mihttomeriid ja bohtosiid lea čuovvolan/ollašuhttán. Eai galgga leat hálddahuslaš rievdamat SPR:s siskkáldasat doaibmaplána dihte. Buot doaimmat mat leat doaibmaplánas gokčojuvvojit sámedikkiid doaibmi hálddahuslaš resurssain ja bušeahttarámmain.

Riikkaidgaskasaš ovttasbargu

Sámi parlamentáralaš ráđis (SPR) lea ásaheami rájes leamaš árjjalaš riikkaidgaskasaš áŋgiruššan. Sámedikkit leat mearridan ahte bargu riikkaidgaskasaš áššiiguin eanemus lági mielde galgá oktiiordnejuvvot SPR bokte. Dehálaš ulbmil lea ahte SPR galgá beassat searvat riikkaidgaskasaš álgoálbmotproseassaide iežas kapasitehta mielde ja ovddastit sápmelaččaid njuolga.

SPR lea jagi 2001 rájes oassálastán arktalaš parlamentarihkkáriid ovttasbargui bissovaš oassálastin Árktalaš parlamentarihkkáriid lávdegottis. Komitea lea Árktalaš ráđi parlamentáralaš vuosteoasti ja čohkke davviriikkaid, Kanada, USA, Eurohpaparlameantta ja eará árktalaš oasálaččaid ovddasteddjiid. Juohke nuppi jagi lágiduvvo árktalaš parlamentarihkarkonferánsa masa SPR searvá sierra delegašuvnnain.

2011:s oaččui SPR áicistáhtusa Máilmmi vuoiŋŋalaš opmodaga organisašuvnnas (WIPO), lávdegottis mii bargá ávnnaskeahtes vuoigatvuođaiguin, genehtalaš resurssaiguin, árbedieđuin ja folklorain.

Sámedikkiin lea maiddái áicisadji Davviriikkaid ráđis ja dat sáhttet searvat ráđi digaštallamiidda ja sešuvdnii. SPR presideanta bovdejuvvo jeavddalaččat Davviriikkaid ráđi fáddásešuvnnaide. 2014:s ozai SPR dievas miellahttuvuođa Davviriikkaid ráđis, mii lea Davviriikkaid almmolaš parlamentáralaš ovttasbargoorgána.

Sámeparlamentarihkkárkonferánsa

Sámi parlamentáralaš ráđđi lágida juohke goalmmát jagi parlamentarihkkárkonferánssa masa buot áirasat sámedikkiin ja sámit ruošša bealde servet. 

Ovdal leat konferánsat lágiduvvon:

• 2005: Jåhkåmåhkke/Jokkmokk 
• 2008: Ruávinjargâ/Rovaniemi
• 2011: Kirkonjárga/Kirkenes 
• 2014: Ubmeje/Umeå
• 2017: Tråante/Trondheim 
• 2022: Anár/Inari 
• 2023: Árviesjávrrie/Arvidsjaur 

Sámi parlamentárihkkárat 7. parlamentárihkkárkonferánssas Árviesjávrries. Kent Norberg