Čoahkkinjođiheaddji, ráhkis áirasat,

Dát dieđáhus guoská áigodahkii miessemánu 20. beaivvis borgemánu 20. beaivái.

Čoahkkinjođiheaddji,

Mannan vahkus, čakčamánu 15. beaivvis 18. beaivái lei Muolkkut-ášši lágamánnerievttis. 

Lea vuosttas geardi go Sámediggi lea áššáskuhttán stáhta. Go duopmu celkojuvvo, de dieđihan dan birra dievasčoahkkimii. 

Sandra Márjá West ja Silje Karine Muotka

Muolkkuid-ášši lea okta máŋgga areálaššiin mat leat čuohcan sami servvodahkii dán geasi ja čavčča. Geassemánus vuittii Jillen-Njaarke orohat Hålogalándda lágamánnerievttis, go riekti celkkii ahte konsešuvdna mii lea addojuvvon Øyfjellet Wind:ii, ii leat lobálaš. Borgemánus guoddalii huksejeaddji ášši Alimusriektái. 

Dušše logi beaivvi dán ovdal bijai ráđđehus ovdan doaibmabidjopáhka mii galgá dahkat ahte fápmo ja elfápmoneahta huksen manná beali jođáneappot.

Mun balan dát leaktu čuohcá guorahallamiidda, main bohtet ovdan vaikkuhusat min eatnamiidda. Mo huksen váikkuha min guohtuneatnamiidda, guolástansajiide, murjen- ja bivdoguovlluide, ii sáhte kártet moatti váhkus. Go áiggi oanida, de jávká dát máhttu ovddimusat, ja dat leat sámi báikegottit geat fitnejit rehkega. 

Dán rehkega dovdet boazodoallit miehtá máilmmi. Borgemánus oassálasttiimet boazodoalloálbmogiid máilmmikongressii Tsagaannuuris Mongolias, gos boazoguohtuneatnamiid massin lei guovddáš fáddán. 

Mii válddiimet ovdan mo industriija, fápmohuksen ja sisabahkkemat váikkuha Sápmái, ja manin lea dehálaš árvvoštallat ollislaš noađuheami huksenáššiin. 

Mii deattuheimmet dan ahte árbediehtu ja iešmearrideapmi ferte oažžut duohta mearkkašumi dain mearrádusain mat váikkuhit boazodollui. Kongreassa dohkkehii Tsagaannuur-julggaštusa, man ráđđi váldá mielde viidáset bargguide.

Čoahkkinjođiheaddji,

Areálaáššit eai báze diggelatnjii ja departemeanttaide. Dat fievrriduvvojit maiddái báikegottiide, ja dál go boahtte jagi gielddaválggaid válgagižžu álgá, de oaidnit ahte dát áššit geavhuvvojit váikkuhangaskaoapmin dasa. Boazodoallu, bieggafápmu ja guohtun šaddet riidoáššit, ja sámi vuoigatvuođat ovdanbuktojuvvet hehttehussan. 

Seamma sáhttá dáhpáhuvvat sámi mánáidgárddiiguin. Porsáŋggus leat árvalan ovttastahttit Ájanas sámi mánáidgárddi eará mánáidgárddiiguin, ja heaittihit bajásšaddanguovddážiid Billávuonas ja Bissojogas. Billávuonas lassánit mánát, ja dat lea okta dain maŋimuš mearrasámi servodagain gos stuora oassi olbmuin vel sámástit beaivválaččat.

Čoahkkinjođiheaddji,

Gieldda ekonomiija lea gárži, dan ádden. Seammás oainnán ahte sámi mánáidgárddesajiid dat vuosttamužžan árvalit unnidit. Mánáidgárdesajit leat unnán, dat mákset eanet, ja leat unnit olbmot geat sáhttet daid bealuštit.

Min mánát eai galgga leat seastinpoastan go ruhta ferte sestojuvvot. Sis galgá leat mánáidgárdi gos lea sin iežaset giella, eaige sii galgga dárbbašit gullat ahte sii leat váttisvuohtan.

Danne ovddida ráđđi dál ášši man birra dieđiheimmet geassemánus, sámi mánáid vuoigatvuođa birra oažžut sámi mánáidgárdefálaldaga gielddain main leat ekonomalaš hástalusat. Vuoigatvuohta oažžut saji sámegielat mánáidgárddis, galgá nannejuvvot lágas. Min árvalusain 2028 stáhtabušehttii mii bivdit ruhtadeami mii dahká vejolažžan ollašuhttit dan.

Čoahkkinjođiheaddji,

Go areálariiddut ja mánáidgárdegeahpedeamit šaddet válgagižžoáššin, de lassánit garra ja loavkašuhtti kommentárat ja digáštallamat aviissain ja vel eanet sosiála mediain. Sihke sámi politihkkárat, ja sámi mánát ja nuorat lohket dan mii čállojuvvo.

Dan birra gulaimet maiddái álbmotčoahkkimiin Viesttarmeara válgabiirres. Mis leamaš albmotčoahkkimat ja gáfestallančoahkkimat Ájluovttas, Sálatvuomis, Ruŋggus, Áhkanjárggas, Evenáššis ja Suorttás. 

Ájluovttas muitaledje olbmot rasismma birra, ja ahte sámevuohta guhká lea leamaš unnán oidnosis valáštallamis ja gilis.

Doaibmaplána sámecielaheami vuostá earuha legitiima politihkalaš guovtteoiaivilvuođa ja vaši. Dan erohusa berret mii atnit muittus boahttevaš válgagiččus. Doaibmaplána raporteren lea dál álgán meannuduvvot lávdegottis, jo loktejuvvo dievasčoahkkimii easkka juovlamánus.

Mii háliideimmet meannudit ášši našunála gelbbolašvuođaguovddáža dáruiduhttinpolitihka ja vearrivuođa birra juovlamánus. Guorahallan gárvvistuvvo easkka beaivvi ovdal go skábmamánu lávdegoddečoahkkimat álget, ja ášši sáhttá danin meannuduvvot áramusat njukčamánus boahtte jagi.

Čoahkkinjođiheaddji,

Gávccát sámi parlamentarihkkárkonferánsa, gos mii deaivvadat Norgga, Ruoŧa ja Suoma beale sámi álbmotválljen áirrasin, galggai lágiduvvot Girkonjárggas čakčamánu 1. ja 2. beivviid. Konferánsa maŋiduvvui skábmamánu 23. ja 24. beaivái, go Gonagas Harald V eretvádjolii.

Son lei midjiide dat gonagas gii dajai ahte Norga lea vuođđuduvvon guovtti álbmoga eatnamiidda, ja dan son dajai ollu ovdal go vurdojuvvui ahte muhtin gii lea dakkár sajádagas go son, dajai dan. 

Son rabai Sámedikki ovcci gearddi go lei gonagas, maŋimuš háve diibmá golggotmánus. Son álo čájehii liekkusvuođa ja duohta beroštumi.

Moai dievasčoahkkinjođiheddjiin mieđušteimme gisttu duopmogirkui hávdádeamis, čuovuime Gonagas Harald VIII ja Ruvdnoprinseassa Ingrid Alexandra váli dahkama, ja váldojuvvuime vuostá kondolánsaaudieanssas. 

Ipmilbálvalusas ledje maid njeallje ovddeš sámediggepresideantta ja njeallje ovddeš dievasčoahkkinjođiheaddji. Lei vuosttaš geardde go Sámediggi lei mielde formála dáhpáhusain truvdnomolsumis, ja dat lea midjiide dehálaš. 

Dál lea Gonagas Haakon VIII min gonagas, ja mun sávan sutnje buot buriid doaimmas.

Giitu.