Sámediggepresideanta Silje Karine Muotka Kalaallit Nunaatas1960-logu ja 1990-logu gaskkas jođihedje Dánmárkku eiseválddit politihka man ulbmil lei ráddjet olmmošlogu lassáneami Kalaallit Nunaatas. Oassin dán politihkas lei viiddis spirálageavaheapmi eastadan dihte áhpehisvuođa, ja ruonáeatnanlaš nieiddaide ja nissonolbmuide biddjui spirála, dávjá almmá ahte sii ieža dahje sin váhnemat ledje addán friddja ja dieđihuvvon miehtama. Ášši gohčoduvvo spirálaáššin ja lea maŋimus jagiid dagahan viiddis ságastallama olmmošvuoigatvuođaid, ovddasvástádusa ja buhtadusaid birra Ruonáeatnamis.
Solidaritehtajulggaštusas deattuha sámediggeráđđi ahte áššis lea sáhka duođalaš rihkkumiid birra rumašlaš iešmearridanvuoigatvuođain, vuđolaš olmmošvuoigatvuođain ja álgoálbmogiid iešmearridanvuoigatvuođain.
Borgemánus dán jagi geigii Kalaallit Nunaata ráđđehus, Naalakkersuisut, guokte ekspeartaraportta ášši olmmošvuoigatvuođa beliid birra. Čuovvoleamis lea Naalakkersuisut earret eará čujuhan dasa ahte dárbbašuvvojit buhtadusortnegat, ahte ferte bargat olmmošlaš ja servodatlaš váikkuhusaiguin, ja ahte dárbbašuvvo soabahankommišuvdna ja eanet guorahallan eará historjjálaš vearredaguid birra.
Solidaritehtajulggaštusas cealká sámediggeráđđi:
“Sámediggeráđđi doarju Kalaallit Nunaat inuihtaid ja mii doarjut sin barggu vuoiggalašvuođa, buhtadusa ja soabadeami ovdii.”
Sámediggepresideanta Silje Karine Muotka lea aitto galledan Kalaallit Nunaata ovttas dievasčoahkkinjođiheddjiin Sandra Márjá Westain ja politihkalaš ráđđeaddiin Aina Madelén Nordsletta Aslakseniin. Galledeapmi attii ipmárdusa dehálaš servodatgažaldagaid birra Kalaallit Nunaatas, earret eará buhtadan- ja soabahanbarggu birra historjjálaš vearredaguid maŋŋel. Solidaritehtajulggaštusain háliida sámediggeráđđi čájehit doarjaga dán bargui.
Dá lea solidaritehtajulggaštus:
Sámediggeráđđi dovddaha doarjaga Kalaallit Nunaata inuihtaide spirálaáššis
Sámediggeráđđi dovddaha iežas solidaritehta daiguin nissonolbmuiguin ja bearrašiiguin geaidda lea čuohcan dat nu gohčoduvvon spirálaášši Kalaallit Nunaatas.
Ášši lea almmustahttán duođalaš vearredaguid ruonáeatnanlaš nieiddaid ja nissonolbmuid vuostá geat vásihedje ahte sidjiide biddjojuvvui prevenšuvdna almmá sin friija ja dieđihuvvon miehtama haga.
Dán áššis lea sáhka vuoigatvuođas rumašlaš iešmearrideapmái, vuđolaš olmmošvuoigatvuođain ja álgoálbmogiid vuoigatvuođas mearridit iežaset boahtteáiggi. Vearredaguin leat leamaš stuorra váikkuhusat, ii dušše nissonolbmuide geaidda dat njuolga guoskkai, muhto maiddái bearrašiidda ja ruonáeatnanlaš servodahkii.
Borgemánu 28. beaivvi 2026 almmuhii Naalakkersuisut guokte ekspeartaraportta olmmošvuoigatvuođaid beliid birra prevenšuvdnaáššiin 1960-logu rájes gitta otnážii. Raporttat addet iešguđetlágan árvvoštallamiid rievttálaš vuođu birra ja álbmotgoddima gažaldaga birra. Naalakkersuisut lea bidjan Dalee Sambo Dorough ja Miriam Cullen raportta vuođđun, mii lea dat raporta mii deavdá guorahallama mandáhta.
Naalakkersuisut leat čujuhan njealji deaŧalaš suorgái čuovvoleami oktavuođas; buorre ja olámuttolaš buhtadusortnet daidda nissonolbmuide geaidda dat guoská, doaibmabijut mat galget gieđahallat daid duođalaš olmmošlaš ja servodatlaš váikkuhusaid, soabahankommišuvnna ásaheapmi ovttas Dánmárkkuin ja viidásit guorahallamat eará historjjálaš vearredaguin, earret eará áššit mánáid birra geain ii leat juridihkalaš áhčči ja mánáid birra geat adopterejuvvojedje eret almmá vánhemiid miehtama haga.
Sámediggeráđđi doarju dán barggu. Buhtadus ferte mielddisbuktit ahte guoskevaš olbmot guldaluvvojit ja ahte sii ožžot dovddastusa daid vearredaguid ovddas maid sii leat gillán. Sii fertejit oažžut duohta váikkuhanvejolašvuođa dasa movt čuovvoleapmi čađahuvvo.
Okta dan guovtti ekspeartaraporttas lea rabas dasa ahte dagut sáhttet gullat álbmotgoddinkonvenšuvdnii. Dát lea hui duođalaš ášši mii ánssáša vuđolaš ja sorjjasmeahttun rievttálaš árvvoštallama. Sámediggeráđđi deattuha man deaŧalaš lea ahte maiddái dát ášši čuvgejuvvo dohkálaš vugiin.
Kalaallit Nunaata vásáhusat muittuhit midjiide movt koloniála ráđđenvuogit ja álgoálbmogiid iešmearridanvuoigatvuođa váilevaš doahttaleapmi sáhttet dagahit viiddis ja guhkesáigásaš olmmošvuoigatvuođarihkkumiid. Sihke duohtavuohta, ovddasvástádusa čujuheapmi ja soabaheapmi eaktudit ahte gillájeddjiid vásáhusat ja vuoigatvuođat leat guovddážis.
Sámediggeráđđi doarju garrasit Kalaallit Nunaata inuihtaid ja mii doarjut sin barggu vuoiggalašvuođa, buhtadusa ja soabadeami ovddas.
Sámediggeráđđi dovddaha iežas solidaritehta Kalaallit Nunaata inuihtaiguin ja mii doarjut sin barggu vuoiggalašvuođa, buhtadusa ja soabaheami ovddas.