Sámedikki bušeahtta jahkái 2027 lea ráhkaduvvon oktiibuot 821,7 miljovnna ruvnno sturrosaš juolludusa siskkobealde ráđđehusa stáhtabušeahttaárvalusas. Dat lea 23,6 miljovnna ruvnno, dahje golbma proseantta, lasáhus 2026 rájes.

– Go juolludusat eai govčča olles hadde- ja bálkágoargŋuma, de lea unnit sadji ođđa doaibmabijuide. Midjiide lea maid leamaš dehálaš sihkkarastit álggahuvvon doaibmabijuid, seammás go leat geahččalan gávdnat saji soames ođđa doaibmabijuide, dadjá sámediggeráđđi Maren Benedicte Nystad Storslett (NSR).

Ođđa áŋgiruššamat gielas ja oahpahusas

Bušeahttaárvalusas árvaluvvo álggahit prošeavtta ásahit sámi giellaáittardeaddji. Árvaluvvojit maiddái sierra doaibmabijut nannen dihte bihtán-, nuortalaš- ja ubmisámegiela.

– Sámi giellaáittardeaddji galgá sihkkarastit ahte sámi álbmot oažžu ollašuhttojuvvot iežas gielalaš vuoigatvuođaid. Áittardeaddji galgá bagadit sihke ovttaskas olbmuid ja almmolaš orgánaid, ja váikkuhit dasa ahte lassána máhttu sámi giella- ja oahpahusvuoigatvuođaid birra. Sámi giellaáittardeaddji árvalus bođii juo Váibmogiellalávdegottis 2016:s. Dál lea áigi joatkit barggu, dadjá Nystad Storslett.

Sámediggeráđđi evttoha maiddái nannet sámi mánáidgárddiid doarjjaortnegiid oktiibuot 3 miljovnna ruvnnuin. Mánáidgárddiin lea dehálaš rolla sihkkarastit ahte sámi mánát ohppet, geavahit ja ovdánahttet gielaset árrat eallimis. Evttohuvvo maid nannet guovttegielatvuođadoarjaga fylkkagielddaide.

Ealáhus ja kultuvra

Sámediggeráđđi evttoha várret ruđaid bargui sámediggedieđáhusain meahcásteami birra. Dát lea deaŧalaš politihkalaš vuoruhansuorgi. Dieđáhusbargu galgá leat mielde ođasmahttime máhttovuođu ja sihkkarastit ahte meahcásteddjiid vásáhusat ja dárbbut váldojuvvojit vuhtii Sámedikki politihka hábmemis dán suorggis.

Sámediggeráđđi árvala maiddái lasihit juolludemiid Bivdui ja Boazodoalu ja duoji oahpahuskantuvrii. Viidáseappot árvaluvvo várret ruđaid siidaosiid čielggadanbargui ja ođđa prošektii kárten dihte nuoraid sávaldagaid boahtteáiggi orrunbáikki ektui.

Sámediggeráđđi árvala maiddái nannet juolludemiid kulturdoaimmaide, ja maiddái ahte juolludusat RiddoDuottarMuseai (RDM) ain lassánit, oassin barggus duohtandahkat ođđa museavistti.

– Sámi kultuvra ja ealáhusat leat ealli sámi servodagaid vuođđun. Danne lea deaŧalaš nannet dálá doaibmabijuid ja ovddidit ođđa politihka dáin surggiin, dadjá Storslett.

Duohtavuođa- ja soabahankommišuvnna raportta čuovvuleapmi

Duohtavuođa- ja soabahankommišuvnna raporta lea duođaštan ahte lea stuora erohus sámiid vuoigatvuođain ja das movt vuoigatvuođat duohtavuođas ollašuhttojuvvojit. Ráđđehusa stáhtabušeahttaárvalusas eai leat stuorát ekonomalaš lassáneamit dahje ođđa doaibmabijut raportta čuovvoleami várás.

Sámediggeráđđi vuoruha dattetge joatkit kommišuvnna raportta čuovvoleami, earret eará gulaskuddamiid, álbmotčoahkkimiid ja Verddet-konferánssa bokte, mii lágiduvvo 2027:s. Konferánsa galgá leat deaivvadanbáikin gulahallamii ja ovttasbargui ovddasguvlui soabaheami ja dáruiduhttima boasttuvuođaid divvuma ektui.

Árvaluvvo maid nannet juolludusaid regionála ovddidanprošeavttaide vai lea vejolaš čađahit eanet regionála doaibmabijuid kommišuvnna raportta čuovvoleamis.

– Soabaheapmi gáibida eanet go dálá ortnegiid viidásetfievrredeapmi. Mii áigut ain bargat dan ala ahte eanebut searvadahttojuvvojit seanadanbargui. Seammás mis leat čielga vuordámušat dasa ahte ráđđehus ja Stuorradiggi čuovvolit raportta konkrehta doaibmabijuiguin ja sámi giela, kultuvrra, ealáhusaid ja servodateallima loktemiin, dadjá Nystad Storslett.

Sámedikki dievasčoahkkin meannuda 2027 bušeahta juovlamánu dievasčoahkkimis.

Geahča olles bušeahttaevttohusa ja buot áŋgiruššamiid