– Lea buorre go ráđđehus buhtada bálká- ja haddegoargŋuma. Dattetge lea váttis oaidnit ahte dát bušeahtta govččašii daid dárbbuid mat sámi servodagas leat.

Sámediggeráđđi Maren Benedicte Nystad Storslett Åse Pulk/Sámediggi

 Lea čielggas ahte ráđđehus ii leat vuhtiiváldán Sámedikki cealkámuša. Sámediggi dieđihii ahte dárbbaša 767,5 miljovnna ruvnno eanet 2027:s, dadjá sámediggeráđđi Maren Benedicte Nystad Storslett (NSR).

Sámediggi lea dieđihan ahte lea dárbu oktiibuot 1,57 mrd. ruvdnii 2027 stáhtabušeahtas. Ráđđehusa evttohus ii atte vejolašvuođa čuovvolit daid vuoruhemiid ja áŋgiruššamiid maid Sámediggi lea dieđihan.

– Dárbbut leat eanas konkrehta áŋgiruššamat sámi servodahkii, nugo gillii, kultuvrii, oahpahussii, ealáhusovdánahttimii ja duohtavuođa- ja soabadankommišuvnna raportta čuovvoleapmái. Dás lea sáhka addimis sámi servodahkii vejolašvuođa ovddidit giela, kultuvrra ja servodateallima, ja divvut dáruiduhttima váikkuhusaid, dadjá Nystad Storslett.

Movt meine ráđđehus čuovvolit soabadanbarggu? 

Duohtavuođa- ja soabadankommišuvnna raporta lea dokumenteren stuora váilevašvuođaid sámiid vuoigatvuođat ollašuhttimis. Dan dihte gáibiduvvo raportačuovvoleamis eanet go dušše joatkit dálá ortnegiid.

– Ráđđehus lea cealkán ahte meine čuovvolit duohtavuođa- ja soabadankommišuvnna raportta. Muhto go eai biddjojuvvo johtui ođđa doaimmat dahje stuorát áŋgiruššamat, de fertet mii jearrat movt dan leat meinen dahkat ja makkár áigumušat ráđđehusas leat sámepolitihkalaš suorggis, dadjá Nystad Storslett.

Sámediggi čujuha dasa, ahte sámi ásahusat juo barget dehálaš barggu divodemiin ja soabademiin.

– Sámi ásahusat leat dehálaččat sámi servodagaid ovddideamis. Dat ovddidit giela, kultuvrra ja identitehta juohke áidna beaivvi, ja barget áibbas konkrehtalaččat dáruiduhttinpolitihka vahágiid njulgemiin. Jus divvunbargguin galgá lihkostuvvat, de ferte maid fuolahit ahte dáin ásahusain lea vejolašvuohta ovdánit, dadjá Nystad Storslett.

Eanet juolludus sámi ulbmiliidda 

Lea evttohuvvon 2,0 mrd. ruvdno sámi ulbmiliidda oktan Sámedikki juolludusain. Dat lea 1,4 % lassáneapmi 2026 rájes. Sámediggeráđi mielas lea buorre go ráđđehus evttoha lasihit juolludusaid muhtin sámi surggiide.

– Mii leat movttegat go ráđđehus sáhttá doarjut muhtin sámi ulbmiliid. Seammás šaddet hui čielga kontrásttat go Sámedikki rámma rievtti mielde dušše čuovvu hadde- ja bálkágoargŋuma. Danne čuožžila gažaldat, ahte manne ii sáhte maiddái nannet Sámedikki vejolašvuođa gokčat daid dárbbuid maid mii ieža leat dieđihan, dadjá Nystad Storslett.

Son deattuha ahte buorre sámepolitihkkii gullá maid ráhkkanahttit servodaga boahtteáigái.

– Investeren sámi gillii, kultuvrii ja nanu sámi ásahusaide lea buorre gearggusvuođapolitihkka. Dás lea sáhka nanu ja starga servodagaid huksemis.

Dál viidáseappot Stuoradiggái 

Sámediggi áigu dál boahttevaš áiggiid vuđolaččat geahčadit bušeahttaevttohusa ja ságastallat Stuoradikki bellodagaiguin surggiid birra main sámi dárbbut eai leat doarvái bures vuhtiiváldojuvvon.

– Mii lávket bušeahttašiehtadallamiidda dainna mihttomeriin ahte oažžut eanet min dárbbuin dohkkehuvvot. Mis lea buorre gulahallan Stuoradikki bellodagaiguin, ja mii vásihit ahte sii beroštit gullat min dárbbuid birra Sámis. Dáinna buriin gulahallamiin áigut mii dál olahit buoret bohtosiid go maid ráđđehus lea evttohan, dadjá Nystad Storslett.

Seammás oaivvilda son ahte bušeahttaproseassa čájeha stuorát hástalusaid.

– Eat mii sáhte juohke jagi leat gitta das ahte Stuoradiggi njulge váilevaš áŋgiruššamiid bušeahttašiehtadallamiin. Dat čájeha ahte leat váilevašvuođat ráđđehusa ja Sámedikki dálá bušeahttaortnegis. Sámedikkis ferte leat stuorát vejolašvuohta dahkat vuoruhemiid sámi dárbbuid ja politihkalaš mihtuid vuođul, ja mii dárbbašit eanet guhkesáigásaš ja vuorddehahtti ruhtadeami sámi servodahkii, loahpaha Nystad Storslett.

Fáktát: 
Ráđđehus evttoha lasihit Sámedikki juolludusa kap. 560 Samiske formål, post 5 Samisk språk, kultur og samfunnsliv bokte 782 881 milj. ruvnnos 2026 salderejuvvon bušeahtas 807 335 milj. ruvdnui i 2027:s, mii lea 24 454 milj. ruvdnosaš dahje 3,1 % nominála lassáneapmi. 2027:s lea maid Sámedikki rámma unniduvvon 0,5 milj. ruvnnuin go ruhta rehketdoallobálvalusaid doaimmaheapmái lea sirdojuvvon DFØ:i.

Earret dán teknihkalaš rámmasirdima lassána bušeahtta 24 954 milj. ruvnnuin, mii lea sullii 3,2 %. Ráđđehus meroštallá konsumhaddegoargŋuma (KPI) 2,7 prosentii ja jahkebálkágoargŋuma 4 prosentii 2027:s. Sámedikki 3,2 proseantasaš korrigerejuvvon juolluduslassáneapmi lea dan dihte eanet go meroštallojuvvon KPI, muhto unnit go meroštallojuvvon jahkebálkágoargŋuma. Dat lea maid unnit go meroštallojuvvon haddegoargŋun stáhtabušeahta goluin, mii lea 3,4 %. Dat addá Sámediggái unnán vejolašvuođaid čađahit ođđa áŋgiruššamiid ja ii bálljo obage vejolašvuođa ovddidit sámi ásahusaid Sámedikki bušeahta bokte.