Latjkoe veartenevijries mieriem beaja staaten syjhtehtasside jïh barkose juktie eatnemegellievoetem vaarjelidh jaepien 2030 raajan. Latjkoen leah njieljie ulmieh jïh 23 bielieulmieh, mejtie gaajhkh laanth COP15:sne leah jïjtjemse åeliedamme jaksedh åvtelen 2030. Gaskem jeatjah latjkoe lïhtsegidie åelede 30 prosenth dovne eatneme- jïh mearoeareaalijste vaarjelidh.
Lohkh vielie Eatnemelatjkoen bïjre daesnie Konvensjovne biologeles gellievoetese (englaanten gïele)
Lohkh vielie Eatnemelatjkoen bïjre EN-sambanden nedtesijjesne (daaroen)
Lohkh Eatnemelatjkoem nöörjen jarkoestimmesne Reerenassen nedtesijjesne
Aalkoeåålmegi reaktah dåarjohte
Eatnemelatjkoe lij vihkeles jaksoesmierie aalkoeåålmegidie. Latjkoe aalkoeåålmegi reaktah dåarjohte jåerhkedh eatnemegellievoetem nænnoeslaakan nuhtjedh, jïh aalkoeåålmegi nuepiem meatan årrodh sjæjsjalimmine vaarjelimmien jïh åtnoen bïjre eatnemegellievoeteste. Lissine latjkoe aalkoeåålmegi råållam jååhkesje vaarjelimmesne eatnemegellievoeteste, jïh aarvoem aerpievuekien aalkoeåålmegedaajroste.
Lahtestimmie aalkoeåålmegijstie veartenevijries Eatnemelatjkoen bïjre:
Statement of the International Indigenous Forum on Biodiversity (IIFB) (englaanten gïele)
Saemiedigkien vuartoeh sjïehtesjæmman Eatnemelatjkoste
Latjkoen ulmieh leah veartenevijries, men nasjonaale byjresepolitihke dejgujmie nasjonaale nearhka. Nöörjesne reerenasse lea bieljelamme Stoerredigkiebïevnesem eatnemegellievoeten bïjre buektedh mij edtja geajnoem vuesiehtidh guktie Eatnemelatjkoem nasjonaale tjïrrehte. Stoerredigkiebïevnese sæjhta konsekvensh saemien jieliemidie jïh saemien kultuvregïehtelæmman utnedh.
Saemiedigkieraerie lea reerenassese bieljelamme Saemiedigkie veanhtede meatan vaaltasovvedh nasjonaale sjïehtesjimmesne Eatnemelatjkoste. Saemiedigkieraerie dan åvteste gamte vïedteldimmiem Saemiedigkien båetijen aejkien politihkeste sijhti gorredimmien bïjre eatnemegellievoeteste Saepmesne.
Tjaktjen 2023 Saemiedigkieraerie dan åvteste göökte aamhtesh böökti Saemiedigkien stoerretjåanghkosne.
Voestes stoerretjåanghkoeaamhtese, Saemiedigkien veanhtadimmieh sjïehtesjæmman Eatnemelatjkoste, Saemiedigkien veanhtadimmieh stoerredigkiebïevnesasse buakta.
Daesnie gaavnh tjåanghkoetjaatsegh stoerretjåanghkoen aamhtesistie Saemiedigkien veanhtadimmieh nasjonaale sjïehtesjæmman Eatnemelatjkoste
Mubpie stoerretjåanghkoeaamhtese Vaarjelidh – Gorredimmie eatnemegellievoeteste Saemiedigkien vuajnoem buakta guktie saemien mïelen mietie maahta eatnemegellievoetem bööremeslaakan gorredidh.
Daesnie gaavnh tjåanghkoetjaatsegh stoerretjåanghkoen aamhtesistie Vaarjelidh – Gorredimmie eatnemen gellievoeteste
Saemien aalkoeåålmehmaahtoe areaale- jïh byjresereeremisnie
Daerpies vielie aalkoeåålmehmaahtoem areaale- jïh byjresereeremisnie nuhtjedh, maam Saemiedigkien stoerretjåanghkoe jïjtjen aamhtesisnie gïetedi ruffien 2024.
Daesnie gaavnh tjåanghkoetjaatsegh stoerretjåanghkoen aamhtesistie Saemien aalkoeåålmegedaajroe areaale- jïh byjresereeremisnie
Saemien aalkoeåålmehmaahtoe (aerpiemaahtoe, saemien aerpievuekien maahtoe) saemiej guarkoe guktie eatnemevierhtide eensilaakan reeredh, jïh aalmetjen sijjie eatnamisnie.
Aalkoeåålmehmaahtoe sjiehteles dan guhkiem aalkoeåålmegi kultuvrh jielieh, dan guhkiem aalkoeåålmegi jielemh åadtjoeh evtiedidh jïh kultuvren barkoe maahta dorjesovvedh jïh båetije boelvide jåarhkasovvedh. Aalkoeåålmehmaahtoe lea dej åålmegi gïeli, aarvoej jïh barkoej vïedteldahkesne gïeh eatnamisnie årroeminie jïh eatnamistie jielieminie. Jielijen aalkoeåålmegen kultuvren namhtah maahtoe, mah lea sjïdteme, evtiedovveme jïh goerehtovveme kultuvren sisnjelen, onne aarvoem åtna. Dan gaavhtan Saemiedigkien barkoe saemien eatneme- jïh tjaetsiej reaktaj, saemiej jielemi jïh saemiej vuekiej åvteste, joekoen guktie orrestehteme vierhtide aerpievuekien saemien dajvine nuhtjedh, nænnoeslaakan vïedteldahkesne saemien aerpiemaahtoen vaarjelæmman.
Daajroevåarome reeremasse vaarjelimmiedajvijste
Saemiedigkien stoerretjåanghkoe Saemiedigkien revideereme budsjedten 2022 tjirrh vierhtieh
Saemiedigkieraerie lea vihtiestamme revideereme lea daerpies båarasåbpoe vaarjelimmiedajvemieriedimmijste guktie saemien kultuvre.- jïh jielemebarkoe buerebe eaktoeh vaarjelimmiedajvine åadtjoeh. Saemiedigkieraerie lea vihtiestamme daerpies nænnoesåbpoe daajroevåaroeminie mij vååjnedahta guktie daanbeajjetje vaarjelimmiemieriedimmieh juhtieh jïh mah haestemh saemien kultuvrebarkoe, saemien jielemh jïh voenges seabradahkh vaarjelimmie dajvigujmie dååjroeh.
Barkoe göökte reektehtsh illedahkine åadtjoeji:
Lohkh reektehtsem: Daajroevåarome reeremasse vaarjelimmiedajvijste – saemien perspektijvh (2023) - NORCE (PDF, 2 MB)
Lohkh reektehtsem: Utredning om relationen mellan kap. V naturmangfoldslovens bestämmelser områdesvern och den internationella urfolksrätten (2023) av professor Mattias Åhrén (PDF, 517 kB)