Sámediggeráđđi lea mearridan ráhkadit bajitdási stivrendokumeantta dan birra movt sámi olbmobázahusaid ja gullevaš hávdedávviriid galgá hálddašit. Njuolggadusat galget leat vurkkodeami, gaskkusteami, dutkama, mielváikkuhanproseassaid, deponerema ja ođđasis hávdádeami birra.

Guovddáš hástalus lea gávdnat heivvolaš dássedeattu etihka, olbmuidgaskasaš deasttaid ja kultuvrralaš árvvuid gaskkas - ja maiddái vuhtiiváldit dárbbu čohkket eanet dieđuid sámi historjjá ja gávdnoma birra.

Máhttovuođđu

Oassin dán barggus lea Sámediggi ráhkadan máhttovuođu mii sáhttá leat ávkkálaš digaštallamiid ja cealkámušaid oktavuođas. Máhttovuođđu váldá ovdan iešguđetge beliid dán fáttás:

• Čohkkenhistorihka
• Juridihkalaš rámmaid
• Arkeologalaš ja historjjálaš máhtu – ja vejolašvuođaid háhkat eambbo máhtu
• Repatrierema
• Sámi vuoiŋŋalašvuođa
• Iešguđet deasttaid ja beroštumiid vuhtiiváldima

Máhttovuođu sáhttá viežžat dáppe: Sámi olbmobázahusaid hálddašeapmi (PDF, 2 MB)

Dárogillii: Forvaltning av samiske menneskelige levninger (PDF, 2 MB)

Dokumeanta almmuhuvvo maid fargga julevsámegillii. Lullisámi jorgaleapmi gárvana 2026 čakčamánu gaskkamuttu rájes. 

Njuolggadusat mat ráhkaduvvojit galget leat vuođđun Sámedikki áššemeannudeamis mii guoská olbmobázahusaide ja hávdemateriálaide mat dál vurkkoduvvojit iešguđetge ásahusain sihke sisriikkas ja olgoriikkas, ja maiddái boahttevaš áššiin mat gusket ráfáidahttojuvvon sámi hávddiid hálddašeapmái. Bargu njuolggadusaiguin loahpahuvvo 2027 loahpageahčen ja meannuduvvo dasto Sámedikki dievasčoahkkimis.

Referánsajoavku

Prošeavtta referánsajoavku lea buktán rávvagiid ja lea searvan ságastallamiidda máhttovuođu hábmema oktavuođas:

• Venke Tørmænen, báikkálaš servodaga ovddasteaddji
• Adrian Nystø Mikkelsen, báikkálaš servodaga ovddasteaddji
• Birgitta Fossum, Saemien Sijte
• Jan Ingolf Kleppe, Várjjat Sámi Musea
• Asgeir Svestad, Norgga árktalaš universitehta, UIT
• Tore Johnsen, Institutt for teologi og samfunnsvitenskap, VID

Masa mii bivdit cealkámušaid?

Dá leat moadde čuoggá maidda mii dárbbašit cealkámušaid. Lea dehálaš Sámedikki viidáset bargui ahte don vuođuštat iežat árvalusaid ja cealkámušaid.

• Repatrieren – leat máŋga molssaeavttu. 
  • Kulturhistorjjálaš museai mii lea lahka vuolggabáikki
  • Ođđasis hávdádeapmi (juogo iskkadeami maŋŋel dahje iskkadeami haga)
• Go vurkkoda olbmobázahusaid ja gullevaš hávdedávviriid;
  •  gos ja movt daid galggašii vurkkodit?
• Olbmobázahusat ja gullevaš hávdedávvirat leat iešguđet agiin ja gullet iešguđet guovlluide ja religiovnnaide. Sáhttágo dáin beliin leat mearkkašupmi hálddašeapmái ja dutkamii? 
  • Sáhttetgo ovdamearkka dihte leat iešguđetlágan prinsihpat go galgá 1800-1900-logu ja boarráset risttalaš hávdebázahusaid hálddašit?
• Makkár prinsihpat berrejit obbalaččat leat vuođđun dutkanohcamiidda?
• Mainna lágiin galggašii báikegoddi fátmmastuvvot eaŋkiláššiide mat gusket konkrehta bázahusaide?

Diehtovuođus mii čielggadit dáid áššiid ja mii ávžžuhit dan lohkat ovdalgo buvttát cealkámušaid. 

Diehtojuohkin- ja cealkámuščoahkkimat

Buohkat geat háliidit, sáhttet buktit cealkámušaid. Jus háliidat leat anonyma, de sáhtát atnit skovi mii lea liŋkkas dás vuollelis. 

Lágiduvvojit rabas čoahkkimat 2026 geassemánu rájes gitta skábmamánnui. Čoahkkimat lágiduvvojit eanas sámi museain. 

Gulahallančoahkkimat ovdal geasi:

• Gulahallančoahkkin Mearrasiiddas Billávuonas, Porsáŋggus, duorastaga geassemánu 4. b. dii. 17.30-20.00.
• Gulahallančoahkkin Várjjat Sámi Museas Vuonnabađas, Unjárggas, gaskavahku geassemánu 24. b. 2026 dii. 18.00-20.00.

Šaddet eanet gulahallančoahkkimat čakčamánu rájes. Dieđut čoahkkimiid áiggiid ja báikkiid birra almmuhuvvojit dađistaga. 

Vuosttaš gulahallančoahkkin dollojuvvo 

Don sáhtát buktit cealkámuša máŋgga ládje

• Sierra skovi bokte dán liŋkkas: (Liŋka boahtá fargga)
  (Dás sáhtát leat anonyma)
• Čoahkkimiin maid Sámediggi doallá, njálmmálaččat dahje čálalaččat
• Čálalaččat reivve bokte: Sámediggi - Sametinget, Poastaboksa 3, 9735 Kárášjohka/Karasjok
• Čálalaččat e-poastta bokte: samediggi@samediggi.no

Merke cealkámuša ná: «Sámi olbmobázahusaid hálddašeapmi - cealkámuš»

Áigemearri buktit cealkámušaid/oaiviliid lea guovvamánu 1. beaivvi 2027.

Gulahallanolmmoš

Prošeaktajođiheaddji Stine Barlindhaug
Telefovdna: 78 47 41 02 / 48 11 99 30
E-poasta: stine.barlindhaug@samediggi.no