Saemiedigkie lea dåhkasjadteme bijjemes stuvremetjaatsegem darjodh guktie saemien almetjebaatsehtsh jïh dej daeverh reeredh. Njoelkedassh gelkieh feerhmedh guktie dejtie vöörhkedh, dej bïjre bievnedh, dejtie dotkedh, guktie meatan årromem tjirkedh, guktie deponeredh jïh dejtie vihth juvledh.
Sentraale haesteme lea guktie etihkem, almetjegaskoen relasjovnh, jïh saemien kulturelle aarvojde krööhkestidh - jïh seammasïenten daerpiesvoetem krööhkestidh vielie maahtoen, saemien histovrijen jïh årromen bïjre.
Maahtoevåarome
Biehkine barkoste Saemiedigkie maahtoevåaromem dorjeme mij maahta aevhkine årrodh digkiedæmman jïh raeriestæmman. Maahtoevåarome dom daam aamhtesen bïjre buerkieståvva:
- Tjöönghkemehistorihke
- Juridihkeles mierieh
- Arkeologeles jïh histovreles maahtoe – jïh nuepieh vielie maahtoem tjöönghkedh.
- Båastoeh-serteme
- Saemien voejkenevoete
- Ovmessie krööhkestimmieh jïh ïedtjh
Maahtoevåaromem maahtah daesnie veedtjedh:
Åarjelsaemien jarkoestimmie båata gaske skïereden 2026.
Njoelkedassh mah dorjesuvvieh gelkieh våaroeminie årrodh Saemiedigkien gïetedæmman aamhtesijstie mah leah almetjebaatsehtsi jïh gaelmiedaeveri bïjre mah leah daan biejjien ovmessie institusjovnine daan laantesne jïh ålkoelaantine vöörhkesovveme, jïh båetije aamhtesinie mah leah reeremen bïjre vaarjelamme saemien kroeptijste/gaelmijste. Barkoe njoelkedassi gujmie galka 2027 jaepiegietjien galhkedh jïh dle Saemiedigkien stoerretjåanghkoe dejtie gïetedalla.
Referaansedåehkie
Prosjeekten referaansedåehkie lea viehkiehtamme barkosne maahtoevåaroeminie raeriestidh jïh digkiedidh:
- Venke Tørmænen, lïhkes-seabradahketjirkije
- Adrian Nystø Mikkelsen, lïhkes-seabradahketjirkije
- Birgitta Fossum, Saemien Sïjte
- Jan Ingolf Kleppe, Várjjat Sámi Musea
- Asgeir Svestad, Norges arktiske universitet (UiT)
- Tore Johnsen, Institutt for teologi samfunnsvitenskap, VID
Mejtie sïjhtebe daejredh?
Daan nualan muvhth tsiehkiebaakoeh: Vihkeles Saemiedigkien barkose datne dov raerieh jïh uvtelassh tjïelkesth.
- Repatriereeme (båastoeh-serteme) – måedtieleejns vuekieh gååvnesieh.
- Kultuvrehistovreles museumese gaavnoesijjien lïhke
- Vihth juvledh (goerehtallemi mænngan jallh goerehtallemi namhtah)
- Juktie almetjebaatsehtsh jïh daej kraavedaeverh vöörhkedh;
- Gogka jïh guktie byöroe dagkeres vöörhkemen darjodh?
- Saemien almetjebaatsehtsh jïh kroepte-/gaelmiedaeverh leah ovmessie baelijste, religijovnijste jïh dajvijste. Mejtie dagkerh tsiehkieh vihkeles reeremasse?
- V.g. gåarede jeatjah prinsihpide nuhtjedh gåessie baatsehtsh kristeles kroeptijste 1800-1900-jaepijste reeredh jïh dejtie baatsehtsidie mah leah båarasåbpoe?
- Mij prinsihpide byöroeh våaroeminie utnedh gåessie dotkemeohtsemidie gïetedalla
- Guktie lïhkes-seabradahkem aktegsaamhtesinie meatan vaeltedh konkreete baatsehtsi bïjre?
Maahtoevåaroemisnie mijjieh daejtie gyhtjelasside veelebe tjïelkestibie jïh mijjieh haestebe dam lohkedh åvtelen raeriej gujmie båetedh.
Bïevnese- jïh raeriestimmietjåanghkoeh
Gaajhkesh gïeh sijhtieh, maehtieh raeriej gujmie båetedh. Jis datne sïjhth tsiemedh dle maahtah svaalhtesem goerese nuhtjedh. Mijjieh ræhpas tjåanghkoeh öörnedibie boelhkem ruffien-rahkan 2026. Tjåanghkoeh öörnedibie jeenjemasth saemien museuminie.
Råårestallemetjåanghkoeh mejtie soejkesjamme giesien åvtelen:
- Råårestallemetjåanghkoe Mearrasiidan luvnie Billefjord, Porsanger, dåarstan ruffien 4. biejjien 2026 ts. 17.30-20.00.
- Råårestallemetjåanghkoe Várjjat Sámi Musean luvnie Varangerbotn, Nesseby, gaskevåhkoen ruffien 24. biejjien 2026 ts. 18.00-20.00.
Dan mænngan tjåanghkoeh skïereden raejeste. Tjåanghkoeh aaj soejkesjamme daej sijjine: Sør-Varanger, Karasjohke, Evenskjer, Hamarøy, Snåase, Plaassja, Tråante jïh Romsa. Bïevnesh gåessie jïh gusnie tjåanghkenibie bæjhkoehtibie iktemearan.
Toelhkestimmie
Toelhkestibie noerhtesaemien nöörjengïelen gaskems Interactio-appen tjïrrh. Vaeltieh telefovnem jïh jïjtjen bealjesh meatan jis sïjhth toelhkestimmiem goltelidh. Bïevnesh guktie appem vïedtjedh jïh dam nuhtjedh tjåanghkosne bïeljelibie.
Maahtah raeriestidh ovmessie vuekine:
Mïerhkh vaestiedassem «Forvaltning av samiske menneskelige levninger – innspill»
Buektieh raeride åvtelen goevten 1. biejjien 2027
Gaskesadtije
Prosjeekten åejvie Stine Barlindhaug
Telefovne: 78 47 41 02 / 48 11 99 30
E-påaste: Stine.barlindhaug@samediggi.no